Strefa euro
Strefa euro, potocznie euroland (ang. euro area, EA; potocznie: eurozone, EZ) – grupa państw, których wspólną walutą jest euro. Do strefy euro należy 21 państw członkowskich Unii Europejskiej.
Państwa strefy euro
Państwa używające euro bez porozumienia z Unią Europejską
Państwa Unii Europejskiej, które nie przystąpiły do strefy euro
Państwa strefy euro
[edytuj | edytuj kod]
21 państw strefy euro
(Austria, Belgia, Bułgaria, Cypr, Estonia, Finlandia, Francja, Grecja, Hiszpania, Holandia, Irlandia, Litwa, Luksemburg, Łotwa, Malta, Niemcy, Portugalia, Słowacja, Słowenia, Włochy i Chorwacja)
1 państwo UE w systemie ERM II, z klauzulą wyłączającą obowiązek przystąpienia do strefy euro (Dania)
5 państw UE niebędących w systemie ERM II, ale zobowiązanych do przystąpienia do strefy euro
(Czechy,
Polska, Rumunia, Szwecja i Węgry)
4 państwa niebędące w UE stowarzyszone ze strefą euro
(Andora, Monako, San Marino i Watykan)
2 państwa niebędące w UE które przyjęły jednostronnie walutę euro (Czarnogóra i Kosowo)
Członkowie założyciele strefy euro
[edytuj | edytuj kod]Waluta ta została 1 stycznia 1999 roku wprowadzona w formie transakcji bezgotówkowych, a 1 stycznia 2002 roku w formie gotówkowej w następujących państwach członkowskich UE mających podane waluty:
| Państwo | Waluta | Wartość w stosunku do euro |
|---|---|---|
 Austria | 1 szyling austriacki = 100 groszy (ATS) | 1 € = 13,7603 szylinga |
 Belgia | 1 frank belgijski = 100 centymów (BEF) | 1 € = 40,3399 franków |
 Finlandia | 1 marka fińska = 100 penni (FIM) | 1 € = 5,94573 marki |
 Francja | 1 frank francuski = 100 centymów (FRF) | 1 € = 6,55957 franków |
 Grecja | 1 drachma grecka = 100 leptów (GRD) | 1 € = 340,75 drachmy |
 Hiszpania | 1 peseta hiszpańska = 100 centimos (ESP) | 1 € = 166,386 pesety |
 Holandia | 1 gulden holenderski = 100 centów (NLG) | 1 € = 2,20371 guldena |
 Irlandia | 1 funt irlandzki = 100 pensów (IEP) | 1 € = 0,787564 funta |
 Luksemburg | 1 frank luksemburski = 100 centymów (LUF) | 1 € = 40,3399 franków |
 Niemcy | 1 marka niemiecka = 100 fenigów (DEM) | 1 € = 1,95583 marki |
 Portugalia | 1 escudo portugalskie = 100 centavos (PTE) | 1 € = 200,482 escudo |
 Włochy | 1 lir włoski = 100 centesimów (ITL) | 1 € = 1936,27 lira |
Późniejsi członkowie strefy euro
[edytuj | edytuj kod]| Państwo | Waluta | Wartość w stosunku do euro |
|---|---|---|
 Słowenia | 1 tolar = 100 stotinów (SIT) | (1 stycznia 2007) 1 € = 239,64 tolarów |
 Cypr | 1 funt cypryjski = 100 centów (CYP) | (1 stycznia 2008) 1 € = 0,585274 funta |
 Malta | 1 lira maltańska = 100 centów (MTL) | (1 stycznia 2008) 1 € = 0,4293 liry |
 Słowacja | 1 korona słowacka = 100 halerzy (SKK) | (1 stycznia 2009) 1 € = 30,126 koron |
 Estonia | 1 korona estońska = 100 sentów (EEK) | (1 stycznia 2011) 1 € = 15,6466 koron |
 Łotwa | 1 łat = 100 santimów (LVL) | (1 stycznia 2014) 1 € = 0,702804 łatów |
 Litwa | 1 lit = 100 centów (LTL) | (1 stycznia 2015) 1 € = 3,4528 litów |
 Chorwacja | 1 kuna = 100 lip (HRK) | (1 stycznia 2023[1]) 1 € = 7,53678 kun |
 Bułgaria | 1 lew bułgarski = 100 stotinek (BGN) | (1 stycznia 2026[2]) 1 € = 1,95583 lew |
Członkowie na mocy podpisanych umów
[edytuj | edytuj kod]| Państwo | Waluta | Wartość w stosunku do euro | |
|---|---|---|---|
 Monako | 1 frank monakijski = 100 centymów (MCF) | 1 € = 6,55957 franków | 1 stycznia 1999 r. wprowadzono euro w formie bezgotówkowej, a 1 stycznia 2002 r. w formie gotówkowej w 3 państwach, które nie są członkami UE: |
 San Marino | 1 lir sanmaryński = 100 centesimów (SML) | 1 € = 1936,27 lira | |
 Watykan | 1 lir watykański = 100 centesimów (VAL) | 1 € = 1936,27 lira | |
 Andora |
|
|
Andora podpisała układ monetarny z Unią Europejską dopiero 30 czerwca 2011 roku (powodem tych opóźnień było stosowanie „nieuczciwej” konkurencji podatkowej – Andora jest tzw. rajem podatkowym), zaczął on obowiązywać 1 kwietnia 2012 roku, a od 1 lipca 2013 roku Andora mogła emitować własne monety[3][4]. Jednak pierwsze andorskie monety euro wprowadzono do obiegu dopiero w styczniu 2015[5][6]. |
Jednostronna euroizacja
[edytuj | edytuj kod]| Państwo/terytorium | Waluta | Wartość w stosunku do euro | |
|---|---|---|---|
 Czarnogóra | 1 marka niemiecka = 100 fenigów (DEM)[a] | 1 € = 1,95583 marki | |
 Kosowo | 1 marka niemiecka = 100 fenigów (DEM)[a] | 1 € = 1,95583 marki[7] | Państwo częściowo uznawane na arenie międzynarodowej. |
Państwa Unii Europejskiej poza strefą euro
[edytuj | edytuj kod]Państwa w mechanizmie ERM II
[edytuj | edytuj kod]
| Państwo | Waluta | Planowany termin wstąpienia do strefy euro |
|---|---|---|
 Dania | 1 korona duńska = 100 øre (DKK) | państwo z klauzulą wyłączającą konieczność przystąpienia do strefy euro[b] |
Państwa zobowiązane do przyjęcia wspólnej waluty
[edytuj | edytuj kod]
Czechy: 1 korona czeska = 100 halerzy (CZK)
Polska: 1 złoty = 100 groszy (PLN)
Rumunia: 1 lej = 100 banów (RON)
Szwecja: 1 korona szwedzka = 100 öre (SEK) – obowiązują ją przepisy Traktatu z Maastricht w sprawie wspólnej waluty, ale 4 grudnia 1997 parlament przyjął deklarację w sprawie nieuczestniczenia Szwecji w obszarze euro od 1 stycznia 1999. Szwecja nie weszła do ERM II, a w referendum konsultacyjnym z 14 września 2003 większość Szwedów zagłosowała przeciwko wprowadzeniu euro.
Węgry: 1 forint = 100 fillerów (HUF)
Gospodarka strefy euro
[edytuj | edytuj kod]Kryzys zadłużenia
[edytuj | edytuj kod]Podczas kryzysu w 2008 r. w strefie euro odnotowano spadek PKB, w trzecim kwartale 2008 o 0,2%, a w czwartym kwartale o 1,3% (w ujęciu rocznym). W całym 2008 wzrost gospodarczy strefy euro wyniósł tylko 0,8%[8]. Spadki PKB w dwóch kolejnych kwartałach oznaczały wejście „eurolandu” w najgorszą od początków swojego istnienia recesję[9].
Sprzedaż detaliczna w grudniu 2008 spadła o 2,4%, a w styczniu 2009 o 2,2% (w ujęciu rocznym)[10]. W pierwszym kwartale 2009 PKB strefy euro zmniejszył się o 2,5%[11]. W drugim kwartale 2009 PKB strefy euro spadł o kolejne 0,1%.
W 2010 dwa państwa strefy euro otrzymały pomoc finansową – Grecja 110 mld euro w maju oraz Irlandia 85 mld w listopadzie. W związku z kryzysem w Grecji i Irlandii oraz obawami co do sytuacji w Hiszpanii i Portugalii pojawił się termin PIIGS określający grupę państw mających kłopoty finansowe[12].
W 2011 r. dług publiczny 17 państw strefy wyniósł 87,2% PKB[13].
Kryzysowi w strefie euro ma zapobiegać pakt fiskalny[14]. W ocenie instytutu European Reform nie wnosi on jednak nic nowego w porównaniu do wcześniejszych „miękkich” sankcji z Paktu Stabilności i Wzrostu[15].
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]
Uwagi
[edytuj | edytuj kod]- 1 2 Od 1999 Czarnogóra i Kosowo używały marki niemieckiej jako oficjalnego środka płatniczego.
- ↑ Na skutek uzyskania w 1993 klauzuli „opt-out” do traktatu z Maastricht oraz w wyniku negatywnego rezultatu referendum z 28 września 2000. W tej samej sytuacji znajdowała się również Wielka Brytania (członek Unii Europejskiej do roku 2020) – na skutek uzyskania w 1993 r. klauzuli „opt-out” do traktatu z Maastricht.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ European Central Bank, Chorwacja wprowadza euro [online], 2023 [dostęp 2023-01-01] (pol.).
- ↑ Bulgaria joins euro area from 1 January [online], Komisja Europejska [dostęp 2025-12-31] (ang.).
- ↑ The euro outside the euro area [online], ec.europa.eu [dostęp 2014-11-02] (ang.).
- ↑ Andora – monety euro [online], ecb.europa.eu [dostęp 2015-06-27] (pol.).
- ↑ Jeff Starck, After delay, Andorra finally issues euro coins, much to collector excitement [online], Coin World, 17 lutego 2015 [dostęp 2015-06-27] (ang.).
- ↑ Cues per comprar els euros andorrans dels col·leccionistes [online], Diari d’Andorra, 16 stycznia 2015 [dostęp 2015-06-28] (kat.).
- ↑ Marka niemiecka – DEM – oficjalna waluta. bbc.co.uk. [dostęp 2014-11-02]. (pol.).
- ↑ Strefa euro słaba jak nigdy [online], Dziennik.pl, 5 marca 2009 [dostęp 2009-03-05] [zarchiwizowane z adresu 2009-03-07] (pol.).
- ↑ Euroland w historycznej recesji. tvn24bis.pl, 2009-02-13. [dostęp 2014-11-02]. (pol.).
- ↑ Stefa euro: Detaliści sprzedali mniej w styczniu. rp.pl, 2009-03-13. [dostęp 2014-11-02]. (pol.).
- ↑ Pogłębia się recesja w strefie euro; poważny spadek PKB w 8 państwach UE [online], Gazeta.pl, 15 maja 2009 [dostęp 2009-05-15] [zarchiwizowane z adresu 2009-05-20].
- ↑ UE reaguje na kryzys zadłużenia w strefie euro – 27/10/2011 [online], Komisja Europejska [dostęp 2017-09-17] [zarchiwizowane z adresu 2014-11-17] (pol.).
- ↑ niezalezna.pl: Strefa euro z gigantycznym długiem. [dostęp 2012-04-24].
- ↑ Europe signs up to German-led fiscal pact. Reuters, 2012.
- ↑ Pakt fiskalny staje się biurokratyczną wydmuszką. Forsal.pl, 2012.