Jordan (rijeka)

Jordan
Jordan
Države	Liban; Sirija; Izrael; Jordan; Palestina; ;
Dužina	251 km
Izvor	Hermon
Ušće	Mrtvo more
Pritoke	Hasbani, Banias, Dan

Jordan (hebrejski: נהר הירדן nehar hayarden, arapski: نهر الأردن nahr al-urdun) je 251 kilometar duga rijeka na Arapskom poluotoku koja teče kroz Izrael, Palestinu i Jordan. Počinje tamo gdje se spajaju rijeke Hasbani iz Libana i Banias iz Sirije, blizu planine Hermon. Smatraju je jednom od najsvetijih rijeka.

Geografija

Jordan je jedna od važnijih rijeka Bliskog istoka. Galilejsko jezero dio je riječnog sistema, a rijeka Yamuk iz Sirije je važna pritoka nizvodno. Jordan se ulijeva u Mrtvo more. Udaljenost Galilejskog jezera i Mrtvog mora iznosi 250 km. Glavne pritoke Jordana jesu:

1. Hasbani, čiji je izvor u Libanu
2. Banias, čiji je izvor pokraj planine Hermon
3. Dan, čiji je izvor pokraj planine Hermon
4. Ayoun, čiji je izvor u Libanu.

Te četiri rijeke se spajaju u Jordan na sjeveru Izraela, kraj kibuca Sede Nehemya. Jordan se spušta 75 km do močvarnog jezera Hula, koje je neznatno ispod nivoa mora. Potom se spušta još niže oko 25 km do Galilejskog jezera. Nakon tog jezera ide sve do Mrtvog mora. Rijeke Yarmouk i Jabbok s istoka posljednje su pritoke u Jordan. Galilejsko jezero čini granicu s Golanskom visoravni, a Jordan na jugu granicu između Jordana i Zapadne obale. Kroz svoj tok spušta se oko 800 m od nivoa svog izvora.

Dolina Jordana većinom je pustinjska, ali, zahvaljujući rijeci, u blizini buja vegetacija. To je ujedno mjesto u kojem su česti zemljotresi. Prepostavlja se da je jedan od razloga toga što Izrael odbija vratiti Golansku visoravan Siriji veliki broj pritoka u Galilejsko jezero i Jordan.

Biblijsko značenje

Jordan se spominje približno 175 puta u Starom zavjetu te petnaestak puta u Novom zavjetu. Za kršćane je mjesto gdje Jordan istječe iz Galilejskog jezera sveto jer označava lokaciju gdje je Isusa krstio Ivan Krstitelj. Mnogi hodočasnici i turisti dolaze tamo te se i sami krste. U hebrejskoj Bibliji nema direktnog opisa rijeke – umjesto toga daju se samo oskudne reference. Spominje se da ju je prešao Jakov kako bi stigao u Haran te kao granica koja dijeli "dva plemena i pola plemena" na istoku i "devet plemena i pola plemena Manasseha" koje je vodio Jošua na zapadu. I Solomon se spominje u kontekstu te rijeke.

U biblijskoj historiji Jordan se pojavljuje i kao mjesto nekoliko čuda. Ilija i Elizej navodno su osušili Jordan kako bi ga prešli. Elizej je izveo još dva čuda na Jordanu: izliječio je Naamana tako što ga je okupao u rijeci te je učinio da sjekira djece proroka pluta.

Opasnost od isušivanja

Izrael je 1964. počeo graditi branu koja preusmjerava vodu iz Galilejskog jezera u državni rezervoar vode. Iste godine država Jordan je konstruisala kanal koji skreće vodu iz Yarmouka, važne pritoke rijeke Jordan. To je uzrokovalo veliku štetu ekosistemu. Sirija je, također, izgradila rezervoare koji crpe vodu iz Yarmouka.

Količina vode koju nosi rijeka se smanjivala tokom nekoliko godina, zbog eksploatacije vode iz Galilejskog jezera i rijeke Yarmouk iz Sirije. Danas se oko 70 do 90% rijeke iskorištava za ljudske potrebe pa je pritok smanjen. Ekonomski rast, povećanje stanovništva i mirovni sporazum između Izraela i Jordana vjerovatno će povećati potrebu za vodom, što će još više smanjiti pritok rijeke. Zbog toga i brzog isparavanja vode, Mrtvom moru prijeti isušivanje. Uz to, zagađenost rijeke dodatni je problem.

U posljednjih 50 godina rijeka Jordan izgubila je više od 90% svog godišnjeg vodenog toka – godišnji protok od 1,3 milijarde kubnih metara vode, smanjio se na samo 100 miliona m³. Nivo vode u Galilejskom jezeru najniži je u posljednjih 100 godina i od 1993. spustio se za četiri metra. Nivo vode u Mrtvom moru posljednjih petnaestak godina snižava se za metar godišnje. Sve je to dijelom zbog globalnih klimatskih poremećaja, a dijelom zbog pretjerane lokalne eksploatacije rijeke.

Vanjski linkovi

Jordan (rijeka) na Wikimedia Commonsu