Alcohol

Alcohol^[1]^[2]^[3]^[4] (-is, m ^[2]^[3]^[4]; indecl., m ^[4]; -is, n ^[1]^[3]) (a nomine Arabico الكحل al-kuḥl) est liquor sine colore, qui fermentatione in fructuum suco facta exsistit, quique, cum est potus, ebrietatem in hominibus et animalibus efficit. Destillatione proportio alcoholis in temeto augeri potest.

Apud chemicos "alcohol" communis plerumque "ethanolum" appellatur. In chemia organica "alcoholis" nomen plures substantias ethanolo cognatas designat, quarum formula chemica est: R-OH (vide etiam imaginem).

De etymologia

Aliae formae nominis sunt alcool,^[5] (-is, n ^[5]) alchool,^[6]^[7] alcol,^[6]^[8]^[7] alkohol,^[8]^[1]^[9] (-lis, n. ^[1]) alkool,^[8] alkol,^[6]^[7] alcahol,^[7] ac kohol.^[8] Nomen alcoholis deductum est ab Arabico الكحل al-kuḥl.^[10] Hoc nomine Arabes pulverem nigrum subtilem appellabant, quo palpebras pingere solebant, quique e stibio sublimato conficiebatur. Inde apud Europaeos (ab saeculo tertio decimo) alcohol pulverem subtilem non tantum stibii, sed cuiusvis substantiae siccae notabat. Quam significationem postea Paracelsus (1493-1541) amplificavit ut partem subtilissimam purissimamque, i.e. essentiam, cuiusvis substantiae, vel siccae vel liquidae, notaret, quam sublimando vel destillando parare poterat. Sic ab eodem pro "essentia vini" seu "spiritu vini" saepissime "alcool vini" scribebatur. Quo usu a plerisque ceteris recepto postea illud "vini" magis magisque omittebatur, ita ut nunc "alcohol" solum per se "spiritum vini" significet. Postremo chemici usum nominis rursus amplificaverunt ut alias quoque substantias spiritui vini cognatas amplectatur.^[11]

In chemia organica

De structura

Alcoholes sunt composita organica in quibus grex hydroxylum -OH catenae alcani additus est, cum atomo carbonii covalenter vinctus in locum atomi hydrogenii. Cum grex OH alcano cyclico iungitur non alcohol sed phenolum efficit, si atomus carbonii iam duplici vinculo cum alio atomo oxygenii iunctus est non alcohol sed acidum carboxylicum fit: R-COOH.

Ita ethanolum CH₃CH₂OH alcano ethano CH₃CH₃ respondet et microorganismis per fermentationem carbohydratorum creatur. Item methanolum CH₃OH alcano methano CH₄ respondet et in industria chemica ex carbonii oxido CO producitur.

Alcoholia quae duos greges hydroxyla habent diol dicuntur, quae tria triol. Exempli gratia ethylenum glycol est diol: HOCH₂CH₂OH. Cum carbonia hydroxyla ferentia in catena vicina sunt illae moleculae glycol appellantur: in hanc categoriam ponitur glycerol^[12] qui cum tribus acidis adipatis vinctus triglycerida format^[13]. Glycerol etiam in phospholipidis invenitur.

Alcoholia primaria dicuntur si carbonium gregem -OH ferens nullum alium gregem organicum fert (e.g. ethanolum), secundaria si unum alium tulerit (e.g. butan-2-olum), tertiaria si duos alios tulerit (e.g. 2-methylpropan-2-olum (CH₃)₃COH quod etiam alcohol tert(io)butylicum dicitur).

De nominum imponendorum ratione

Alcoholum nominandorum tres sunt rationes hodie in usu^[14]:

1) suffixum -ol radicali hydrocarbonei quod eundem carboniorum numerum praebeat addere poteris: ethanum/ethanol(um), methanum/methanol(um), propanum/propanol(um), butanum/butanol(um), pentanum/pentanol(um), hexanum/hexanol(um) etc. Quod si ad isomera distingenda numerum in catena carbonii atomi quod hydroxylum fert indicare necesse fuerit, ita scribes exempli gratia: 1-butanolum vel butan-1-olum ita ut intellegatur non esse 2-butanolum vel butan-2-olum in quo grex -OH cum secundo carbonio coniunctus est. Hoc nominis genus praetulit IUPAC.
2)potes etiam adiectivum cum suffixo -icum ex nomine alkyli ductum nomini "alcohol" adponere ut: alcohol ethylicum, alcool methylicum, alcohol propylicum, alcohol butylicum etc.
3)potes etiam praefixum hydroxy- nomini hydrocarbonei praeponere ut in 2-hydroxybutano: CH₃CH(OH)CH₂CH₃ quod idem est atque butan-2-olum.

De proprietatibus

Greges hydroxyla polares sunt ita ut alcoholium moleculae vincula hydrogenica inter se iungant. Quae causa est cur parva alcoholia in aqua optime solvantur atque in temperatura ambienti pleraque liquida sunt tum cum alcana massae molaris similis gaseosa inveniuntur. Simili modo temperatura quo alcoholia ebulliunt superior reperitur quam aethera exempli gratia.

Grex hydroxylum nonnumquam protones emittere potest sed quia basis eis coniugata validissima est alcoholia in aqua non sunt acida.

Pleraque alcoholia toxica sunt, ethanolum tantummodo bibere licet (nec sine damno).

Variae alcoholis species

Notae

1 2 3 4 Freund, W. (1844/45). Gesammtwörterbuch der lateinischen Sprache, zum Schul- und Privat-Gebrauch. Breslau: Georg Philipp Aderholz.
1 2 Schlickum, O. (1879). Lateinisch-deutsches Special-Wörterbuch der pharmazeutischen Wissenschaften. Leipzig: Ernst Günther’s Verlag.
1 2 3 Foster, F.D. (1891-1893). An illustrated medical dictionary. Being a dictionary of the technical terms used by writers on medicine and the collateral sciences, in the Latin, English, French, and German languages. New York: D. Appleton and Company.
1 2 3 Ebbe Vilborg, Norstedts svensk-latinska ordbok, editio secunda, 2009.
1 2 Stephanus Blancardus, Lexicon Medicum (1748), lemma 'alcohol'
1 2 3 Castelli, B. & Bruno, J.P (1713). Lexicon medicum Graeco-Latinum. Leipzig: F. Thomas
1 2 3 4 Siebenhaar, F.J. (1850). Terminologisches Wörterbuch der medicinischen Wissenschaften. (Zweite Auflage). Leipzig: Arnoldische Buchhandlung.
1 2 3 4 Kraus, L.A. (1844). Kritisch-etymologisches medicinisches Lexikon (Dritte Auflage). Göttingen: Verlag der Deuerlich- und Dieterichschen Buchhandlung.
↑ Arnaudov, G.D. (1964). Terminologia medica polyglotta. Latinum-Bulgarski-Russkij-English-Français-Deutsch. Sofia: Editio medicina et physcultura.
↑ Nomen Arabicum hodiernum, الكحول al-kuḥūl, rursus e linguis Europaeis mutuatum est.
↑ De etymologia 'alcoholis' vide: Raja Tazi, Arabismen im Deutschen (1998), pp.116-118, et J.D. Latham, 'Arabic into Medieval Latin', Journal of Semitic Studies, 17 (1972), p.44.
↑ IUPAC: propanum-1,2,3-triol.
↑ Différence entre le glycérol et les acides gras.
↑ Alcools – Structure, dénomination et classification

Bibliographia

Murray Epstein, "Alcohol’s Impact on Kidney Function" in Alcohol Health and Research World vol. 21 (1997) pp. 84-93

Nexus interni

Nexus externi

Vicimedia Communia plura habent quae ad alcoholem spectant.

[Freund1844-1] 1 2 3 4 Freund, W. (1844/45). Gesammtwörterbuch der lateinischen Sprache, zum Schul- und Privat-Gebrauch. Breslau: Georg Philipp Aderholz.

[Schlickum1879-2] 1 2 Schlickum, O. (1879). Lateinisch-deutsches Special-Wörterbuch der pharmazeutischen Wissenschaften. Leipzig: Ernst Günther’s Verlag.

[Foster1891-3] 1 2 3 Foster, F.D. (1891-1893). An illustrated medical dictionary. Being a dictionary of the technical terms used by writers on medicine and the collateral sciences, in the Latin, English, French, and German languages. New York: D. Appleton and Company.

[NSLO-4] 1 2 3 Ebbe Vilborg, Norstedts svensk-latinska ordbok, editio secunda, 2009.

[SBLM-5] 1 2 Stephanus Blancardus, Lexicon Medicum (1748), lemma 'alcohol'

[Castelli1713-6] 1 2 3 Castelli, B. & Bruno, J.P (1713). Lexicon medicum Graeco-Latinum. Leipzig: F. Thomas

[Siebenhaar1850-7] 1 2 3 4 Siebenhaar, F.J. (1850). Terminologisches Wörterbuch der medicinischen Wissenschaften. (Zweite Auflage). Leipzig: Arnoldische Buchhandlung.

[Kraus1844-8] 1 2 3 4 Kraus, L.A. (1844). Kritisch-etymologisches medicinisches Lexikon (Dritte Auflage). Göttingen: Verlag der Deuerlich- und Dieterichschen Buchhandlung.

[Arnaudov-9] Arnaudov, G.D. (1964). Terminologia medica polyglotta. Latinum-Bulgarski-Russkij-English-Français-Deutsch. Sofia: Editio medicina et physcultura.

[10] Nomen Arabicum hodiernum, الكحول al-kuḥūl, rursus e linguis Europaeis mutuatum est.

[11] De etymologia 'alcoholis' vide: Raja Tazi, Arabismen im Deutschen (1998), pp.116-118, et J.D. Latham, 'Arabic into Medieval Latin', Journal of Semitic Studies, 17 (1972), p.44.

[12] IUPAC: propanum-1,2,3-triol.

[13] Différence entre le glycérol et les acides gras.

[14] Alcools – Structure, dénomination et classification

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]