Klavdia Geutval
| Klavdia Geutval | |
|---|---|
| Bizitza | |
| Jaiotza | Txukotka, 1930eko apirilaren 10a |
| Herrialdea |  Errusia  Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna |
| Heriotza | 2001eko abuztuaren 31 (71 urte) |
| Hezkuntza | |
| Hizkuntzak | txuktxiera |
| Jarduerak | |
| Jarduerak | olerkaria eta idazlea |
| Jasotako sariak | |
| Ideologia eta sinesmenak | |
| Alderdi politikoa |  Sobietar Batasuneko Alderdi Komunista |
Klavdia Ivanovna Geutval[1] (errusieraz: Клавдия Ивановна Геутваль, txuktxieraz: Гэвытваал, Gevytvaal; Ust-Txaun, 1930eko apirilaren 10a – Rytkutxi, 2001eko abuztuaren 31) sobietar-errusiar folklorista eta poeta txuktxia izan zen. Sobietar Batasuneko Alderdi Komunistan lan egin ondoren, kultura txuktxiaren zaintzean lagundu zuen, eta horregatik Errusiako Sobietar Errepublika Sozialista Federatiboko Meritu Oneko Kultur Langile izendatu zuten.
Bizitza
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Geutval 1930eko apirilaren 10ean jaio zen Ust-Txaun (gaur egun Rytkutxi) herritik gertu, familia txuktxi bateko seme-alabetatik bederatzigarrena.[2] Txaun ibaiaren bokaletik gertuko tundran hazi zen, bere familiari elur-oreinak zaintzen laguntzen. 1940an, eskolan sartu zen Shelagskiy lurmuturrean, non akademikoki bikaina izan zen eta inguruko lehen Pioniro Gazteetako bat bihurtu zen.[3] 1941ean, bere aita Ettykai hil zen, eta Geutval Pevekeko barnetegi batera bidali zuten. Eskola horretan zegoela, Bigarren Mundu Gerran, Armada Gorriko soldaduentzako arropak josten lagundu zuen. 1948an bukatu zituen bigarren mailako ikasketak.[2]
1952an, Sobietar Batasuneko Alderdi Komunistako kide bihurtu zen. Anadyrren bi urteko ikastaroa egin ondoren, Txaungo barrutira itzuli zen, eta han tokiko alderdi batzordeko emakumeen saila zuzendu zuen 1952 eta 1958 artean. Peveken zegoela, Piotr Vukvutaginekin ezkondu zen.[4] Ust-Txaun Herriko Kontseiluko alderdiko idazkari gisa aritu zen 1963tik 1970era. Garai hartan, tokiko nekazaritza brigadaren metodologo gisa ere lan egin zuen, Ust-Txaungo eta inguruko elur-oreinen artzainei laguntza emanez.[2][4]
1970ean alderdiko karrera amaitu ondoren, ohitura txuktxiak gordetzeri eskaini zion bere burua.[4] Txuktxieraz abestiak eta poemak idazten hasi zen, eta Txukotka osoan abesten zituen. 1977rako, bilduma handia prestatu zuen eta Ilia Gurvitx errusiar etnografoari eman zion.[5] Paper garrantzitsua izan zuen Pevekeko Etnografia Museoa sortzean.[2] Kultura txuktxia babesteko egindako lanagatik, Errusiako Sobietar Errepublika Sozialista Federatiboko Meritu Oneko Kultur Langile eta Txutkotkako Ohorezko Herritar izendatu zuten.[2]
1974an, Yyn'ettet (euskaraz: «Iparraldeko Argiak») musika taldea sortu zuen, Rytkutxin egoitza zuena. Taldeak abesti eta dantza txuktxi zaharrak berreskuratu eta interpretatu zituen, eta ohitura txuktxietan oinarritutako emanaldi modernoak ere sortu zituen. Yyn'ettet taldeak emanaldi asko egin zituen Txaungo eta Anadyrreko barrutietan, eta Geutval zuzendari artistikoa izan zen 1980ra arte.[6]
1978an, Mosfilm estudioak eskatu zion Txukotkan girotutako Territoria filmeko aholkulari kultural gisa jarduteko; filmean paper txiki bat ere izan zuen, abesti txuktxi bat interpretatuz. 1982an, Geutvalek Bely xaman telefilma sortzean parte hartu zuen, kultura eta hizkuntza txuktxiaren irudikapenari buruzko aholkuak emanez.[2][4]
1982an, Geutvalek poesia bilduma bat argitaratu zuen txuktxieraz, Na severe dalnem izenekoa; ondoren beste bilduma bat, Pesni tundry, eta Punotxka eleberria.[2] Punotxka geroago errusierara itzuli zuen Vladimir Perxinek.[4]
1990eko hamarkadarako, Geutval pobrezian bizi izan zen Txukotkan. Tokusu Kurebito hizkuntzalari japoniarrari lagundu zion txuktxieraren ikerketan.[7] Urtero jarangak eraikitzen zituen jendeari kultura txuktxiari buruz ezagutarazteko.[2]
Geutval 2001eko abuztuaren 31n hil zen Rytkutxin.[2] 2009ko martxoaren 9an, bere omenezko plaka bat jarri zuten Mira kaleko 12. zenbakian, bizi izan zen tokian. Yny'ettet taldeak eskualdean jotzen jarraitzen du.[6]
Erreferentziak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- ↑ 156. Alfabeto zirilikoz idatzitako izenak euskarara aldatzeko transkripzio-sistema. Gasteiz: Euskaltzaindia (argitaratze data: 2009-02-27) (kontsulta data: 2026-03-10).
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 (Errusieraz) «Родилась Клавдия Геутваль (1930-2001) – чукотская поэтесса, собирательница фольклора, Заслуженный работник культуры России» МБУ городского округа Анадырь "Публичная библиотека им. Тана-Богораза" (kontsulta data: 2026-03-10).
- ↑ (Errusieraz) Сабанцев, Геннадий. «Поэтесса из стойбища: заслуженному работнику культуры России Клавдии Геутваль в апреле исполнилось бы 75 лет» Крайний Север: 14. 2005-04-15.
- 1 2 3 4 5 (Errusieraz) Швец-Шуст, Валерия. «Сердце материнской яранги» Муниципальный округ Певек 2022-04-11 (kontsulta data: 2026-03-10).
- ↑ (Errusieraz) «Геутваль Клавдия Ивановна» Культурный Билибино 2013-03-27 (kontsulta data: 2026-03-10).
- 1 2 (Errusieraz) «Народный ансамбль «Йын'эттэт»» Департамент образования, культуры и спорта Чукотского автономного округа (kontsulta data: 2026-03-10).
- ↑ (Errusieraz) Омрувье, Иван. «Инэнликэй, Геутваль, Поломошнов : рубрика "Ровесники округа"» Крайний Север: 22. 2020-02-28.
Kanpo estekak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Datuak: Q2308156